«

»

Nis 24

Pareto’nun Tilkileri ve Aslanları

Dr. Hasan GÜNAYDIN

 

Vilfredo Pareto (1848 – 1923) denge üzerine inşaa ettiği ekonomi ve sosyoloji çalışmalarıyla önemli bir bilim insanı olarak kabul görmektedir. Meritrokrasi savunucularından olan Pareto tarihin bir “Seçkinler Mezarlığı” olduğunu söylemektedir. Bu konudaki görüşleri “Seçkinler Kuramı (Seçkinlerin Dolaşımı Teorisi)” olarak bilinmektedir.

Pareto’ya göre; değişim süreklidir ve sistemin içsel dinamik süreçleriyle bu içsel süreçleri tetikleyen dışsal şoklar değişimin önemli etkenleridir. “Ekonomik Çıkarlar” ve “Siyasal Güç” arasındaki ilişkilere dikkat çeken Pareto bazı tespitlerde bulunmaktadır:

1) Siyasal ve ekonomik seçkinler homojenleşme eğilimi sergilerler. Başka bir anlatımla; kendileri gibi olanları aralarına alır, olmayanları dışlarlar.
2) “Siyasal Seçkinler” sahip oldukları mevkii ve güç sayesinde seçkin olmayan sınıflardan seçkinlere servet aktararak zenginliklerini arttırırlar. Yani siyasal konum ve iktidar onlar için bir zenginleşme vesilesidir.
3) Toplum içerisinde “Güçlü Ekonomik Lobiler” bulunmaktadır. Bu lobiler siyasal seçkinlerle işbirliği içerisindedir ya da onlar üzerinde baskı kurarak kendileri lehine müdahalede bulunmalarını sağlamaktadır. Böylece Siyasal Seçkinler bu lobilerin ekonomik menfaatleri yönünde kararlar almaktadır.
4) Ekonomik ve siyasal seçkinler daima ittifak halinde kalmaya özen gösterirler. Bu ittifak sayesinde sistemlerini devam ettirirler. Sürekli iktidarda kalabilmek için yeni stratejiler üretirler ve fakir kitlelere bazı imkanlar sunarlar. Bu şekilde davranarak iktidarlarını meşrulaştırmaya çalışırlar.
5) Konumlarını sürdürebilmek için kuvvet kullanırlar, keyfi atamalar yaparlar ve propaganda güçleriyle etkili olmaya gayret sarf ederler.
6) Ancak Homojen Seçkinlerin yönettiği ülkede ekonomik ve siyasi canlılık bozulur, ülke zayıflamaya başlar ve muhaliflerin iktidarı ele geçirmesi kolaylaşır.
7) Giderek zayıflayan seçkinler, seçkin olmayan kitleleri kontrol altında tutamadıklarında radikal değişime götüren süreçleri başlatırlar.
8) Sömürücü faaliyetler seçkin olmayan kitleleri yabancılaştırır ve seçkinlere karşı direnç üretir. Bu direnç seçkinlerin güç kullanarak bastıramayacakları kadar şiddetli olursa “Seçkinlerin Değişimi” gerçekleşir; yani bir seçkin tipi gider, yerine diğer bir seçkin tipi gelir.
9) Siyasal, ideolojik ve ekonomik alanlarda “Döngüler” gerçekleşmektedir. Bu döngüler birbirlerine eşlik eder yani karşılık gelir. İdeolojik alanda muhafazakarlık dönemi yaşanıyorsa ekonomi daralmaktadır. Fakat Liberalizmin hakim olduğu dönemlerde ekonomik gelişme ve refah artışı görülmektedir.
10) “Seçkinlerin Dolaşımı”, döngülere bağlı olarak, ideolojik ve ekonomik koşullarla pozitif korelasyon içerisinde gerçekleşir.

Pareto’nun diğer tespitlerine göre;

1) Seçkinler iki gruba ayrılırlar: “Aslanlar ve Tilkiler”. Aslanlar güçlü iradeye sahip, güç kullanmaktan çekinmeyen, açık sözlü ve geleneklerine bağlı muhafazakar elitlerdir. Bunlara “Rantiyeler” de diyebiliriz. Uzun vadeli yatırımları tercih ederler, üretim ve hizmet sektöründe faaliyet gösterirler. Muhafazakar dönemlerde ekonominin hakimiyeti bunların elindedir. Tilkiler ise, tam anlamıyla hilekar, açıkgöz, fırsatçı ve spekülasyondan beslenen kişilerdir. Cesaretli davranıp risk alırlar, kısa vadeli kazançlarla ilgilenir, aldatma, yanlış bilgilendirme ve gizli pazarlıklarla kısa yoldan zengin olurlar. Bu “Spekülatörler” liberal dönemleri çok severler.
2) Ekonomik ve ideolojik değişimlerin ve döngülerin yaşanması bu iki farklı seçkin grubunun etkinliğini değiştirir. Muhafazakar dönemlerde etkin olan rantiyelerin yerini liberal dönemlerde spekülatörler alır ve bu döngü böylece sürüp gider.

Oysa ekonomilerde ideal olan, kararların –çıkar grupları değil- toplum lehine alınmasıdır. Kısacası TOPLUMUN GÖRÜNMEZ ELİ (Toplumsal Ruh, Toplumsal Bilinç ve kararlılığı) tilkilerin ve aslanların kuyruklarını sıkı sıkıya bağlamalıdır. Bunların kuyruklarını bağlayamayan toplumlar zahmet çekmeye ve ezilmeye mahkumdur.

 

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>